МУЗЕЙЛЕР МЕН ТАРИХИ-МӘДЕНИ МҰРА НЫСАНДАРЫНДАҒЫ ТУРИСТІК ТӘЖІРИБЕНІ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАУ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕГІ ТОЛЫҚТЫРЫЛҒАН ШЫНДЫҚ
Кілт сөздер:
толықтырылған шындық, AR, мәдени туризм, туристік тәжірибе, музей, мәдени мұра, тарихи-мәдени мұра нысандары, цифрлық интерпретация, интерактивті технологияларАңдатпа
Цифрлық технологиялар дәстүрлі музейлік және экскурсиялық форматтарды интерактивті интерпретация құралдарымен толықтыра отырып, туристердің мәдени мұрамен өзара әрекеттесу тәсілдерін біртіндеп өзгертуде. Осындай перспективалы құралдардың бірі – толықтырылған шындық (Augmented Reality, AR). Бұл технология цифрлық нысандарды, кескіндерді, үшөлшемді реконструкцияларды, мәтіндік ақпаратты және аудиовизуалды контентті келушілер қабылдайтын физикалық ортамен тікелей ықпалдастыруға мүмкіндік береді. Зерттеудің мақсаты – музейлер мен тарихи
мәдени мұра нысандарында толықтырылған шындықты қолданудың негізгі бағыттарын жүйелеу және AR технологиясының туристік тәжірибеге ықпал ету тетіктерін анықтау. Зерттеудің әдіснамалық негізі теориялық талдауды, халықаралық тәжірибелерді салыстырмалы талдауды, ғылыми жарияланымдардың контент-талдауын және мәдени туризмдегі AR технологиясының функционалдық мүмкіндіктерін жүйелеуді қамтиды.
Зерттеу нәтижелері мәдени туризм үшін толықтырылған шындықтың құндылығы ең алдымен оның технологиялық жаңашылдығында емес, материалдық мұра нысаны мен оның тарихи мәні арасындағы интерпретациялық алшақтықты азайту қабілетінде екенін көрсетті. AR технологиясын қолданудың алты функционалдық бағыты айқындалды:
реконструктивтік, контекстік-ақпараттық, нарративтік, навигациялық, геймификациялық және дербестендірілген. Олардың туристік тәжірибеге ықпалы өзара байланысты когнитивтік, эмоциялық, кеңістіктік, интерактивтік және есте сақтауға қатысты өлшемдер арқылы жүзеге асатыны анықталды. Мұра нысанын цифрлық интерпретациялаудан мазмұнды әрі есте қаларлық туристік тәжірибенің қалыптасуына дейінгі үдерісті түсіндіретін тұжырымдамалық модель ұсынылды. Сонымен қатар зерттеуде цифрлық реконструкциялардың тарихи дәлдігіне, технологиялық шамадан тыс
жүктемеге, қолжетімділікке, әзірлеу шығындарына және келушілердің түпнұсқа мұра нысандарын қабылдауының әлсіреу қаупіне байланысты шектеулер қарастырылды. Соңында Қазақстанның тарихи-мәдени мұра нысандарында толықтырылған шындық технологияларын қолданудың перспективалық бағыттары айқындалды.
