ТУРИСТІК ИНДУСТРИЯНЫҢ ТИІМДІЛІГІН МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ БАҒАЛАУ: TEEI ИНДЕКСІ ЖӘНЕ ИКЕМДІЛІКТІ ТАЛДАУ
Кілт сөздер:
туризмнің экономикалық тиімділігі; туризмнің экономикалық тиімділік индексі (TEEI); туризмнің өнімділігі; икемділікті талдау; инфрақұрылымдық қарқындылық; тиімділікке негізделген бағалау; туристік саясатАңдатпа
Мақалада индекстік тәсіл мен икемділікті регрессиялық талдаудың үйлесіміне негізделген туризмнің экономикалық тиімділігін бағалаудың интеграцияланған шеңбері жасалды. Туризмнің экономикалық тиімділігінің индексі (Tourism Economic Efficiency Index, TEEI) құрылды, ол туристік қызметтің экономикалық нәтижелері мен пайдаланылатын еңбек және орналастырылған инфрақұрылымдық ресурстардың ауқымы арасындағы тепе-теңдікті көрсетеді. 2003-2024 жылдар кезеңіндегі жылдық деректер негізінде эмпирикалық талдау туризм дамуының дәйекті кезеңдеріндегі тиімділік динамикасын, соның ішінде кеңею кезеңін, жетілу кезеңін және шоктан кейінгі қалпына келтіруді бақылайды. Нәтижелер тиімділіктің артуына негізделген өсуден пайдаланылатын ресурстардың бірлігіне шаққандағы экономикалық кірістің төмендеуімен сипатталатын дамудың басым экстенсивті моделіне ұзақ мерзімді ауысуды көрсетеді. 2021 жылдан кейінгі көрсеткіштерді қалпына келтіру негізінен құрылымдық емес, компенсаторлық болып табылады. Икемділікті бағалау ішкі туризм бойынша оң және экономикалық маңызды икемділікпен және орналастыру құралдарының сыйымдылығымен бірге туристік кірістердің жиынтық туристік ағынға статистикалық маңызды тәуелділігінің жоқтығын көрсетеді. Тиімділіктің композиттік бағасын сұраныс пен ұсыныстың икемділігімен байланыстыра отырып, ұсынылған шеңбер туристік өсудің экономикалық нәтижелерге айналуын талдаудың қайталанатын құралы болып табылады. Әдістеме әртүрлі институционалдық және экономикалық контексттердегі салыстырмалы және еларалық зерттеулер үшін портативті және қолайлы.
