Bulletin of the International University of Tourism And Hospitality

ӨНЕРКӘСІПТІК ТУРИЗМ АЯСЫНДАҒЫ КӨМІР ӨНДІРУ КӘСІПОРЫНДАРЫНДАҒЫ САПА МЕНЕДЖМЕНТІ ЖӘНЕ ӨНЕРКӘСІПТІК ҚАУІПСІЗДІК

Ш. УВАЙСОВА, Ұ. МАХАНБЕТОВА, К. ОКТАЙ — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Бұл мақалада көмір шахталарындағы өнеркәсіптік туризмнің дамуына сапа менеджменті мен өнеркәсіптік қауіпсіздіктің қалай әсер ететіні қарастырылады. Бұл тақырып өнеркәсіптік туризмге деген қызығушылықтың артуын ескере отырып өзекті: мұндай орындар тек білім беру турларының орны ғана емес, сонымен қатар мансаптық бағдар беру, оң корпоративтік имиджді қалыптастыру және жұмысшыларды жұмыспен қамтуды насихаттау алаңдарына айналуда. Сонымен қатар, келушілерге жұмыс істеп тұрған өндіріс орындарына кіруге рұқсат беру қауіпсіздік талаптарын қатаң сақтауды талап етеді. Зерттеудің мақсаты - көмір шахталарының туристік тартымдылығының негізгі факторлары ретінде сапа менеджменті мен өнеркәсіптік қауіпсіздіктің маңыздылығын көрсету. Мақалада туристік қызығушылық тек нысанның өнеркәсіптік ерекшеліктерімен ғана емес, сонымен қатар компанияның жетілдірілген ішкі процестерімен, стандартталған процедураларымен, дайындалған инфрақұрылымымен және тиімді тәуекелдерді басқаруымен де анықталатыны айтылған. Зерттеу теориялық болып табылады және негізінен 2010 және 2024 жылдар аралығында жарияланған 15 ғылыми және нормативтік дереккөздің мақсатты талдауына негізделген. Жұмыс істеп тұрған көмір кәсіпорындарына келушілерді қабылдаудың негізгі талаптарын анықтау үшін сапалы мазмұнды талдау, салыстыру, синтездеу және құрылымдық-функционалдық талдау қолданылды. Негізгі нәтиже - автор әзірлеген дайындық моделі, ол бес компоненттен тұрады: ұйымдастырушылық, қауіпсіздік, инфрақұрылымдық, ақпараттық және беделге дайындық. Бұл компоненттерді бағалау үшін алдын ала бағалау процедурасы және интеграцияланған дайындық индексі ұсынылады. Зерттеу нәтижесінде белгіленген қауіпсіз аймақтар арқылы өтетін бақыланатын бағыттар, ресми кіру процедураларымен, келушілерге арналған брифингтермен, оқытылған персоналмен және үздіксіз бақылаумен қолдау тапқан, жұмыс істеп тұрған көмір кәсіпорындарында өнеркәсіптік туризм үшін ең қолайлы формат болып табылады деген қорытындыға келді.

ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНДА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТУРИЗМДІ ДАМЫТУДА ИНФРАҚҰРЫЛЫМДЫҚ ФАКТОРЛАРДЫ ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕДЕ БАҒАЛАУ

А. КУСАИНОВА, Р. АГЫБЕТОВА, С. ДУСЕНКО, Н. АБИШОВ — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Қазақстан Республикасында экотуризмнің дамуы жалғасып дамып келеді. Еліміздегі экотуризмнің экономика саласына қосатын әлеуеті зор, оны дамыту үшін инвестиция тарту қажеттілігі бар. Экотуризмді дамыту үшін инфрақұрылымды жетілдіру туристерге табиғат ерекшеліктерін тамашалауға, танымал объектілерге қолжетімділікті қамтамасыз ету мүмкіндігі. Республиканың Шығыс өңіріндегі экотуризм нысандарын дамыту үшін инвестициялар қажеттілігі оларды қамтамасыз етуге мүмкіндік жасауды қажет етеді. Экологиялық туризмді пайдалы дамыту қоршаған ортаға ғана әсер етіп қоймай, Шығыс Қазақстан облысы аумағында орта және шағын бизнесті дамытуға оңтайлы әсер беріп, облыс өңірінде туризм саласын дамыту үшін зор потенциал болып табылады. ЕҚТА инфраструктураны дамытуда сумен қамтамасыз ету, абаттандыру бағытындағы жұмыстар жүйеленеді, қорғауға алынған аумаққа жақын орналасқан экологиялық базалар мен қонақ үйлер көлемінің арту үдерісі болады. Осы көрсетілген факторлар Қазақстанда экологиялық туризмді дамытуда институционалдық және материалдық негізді нығайтуды арттырып еліміздің халықаралық деңгейдегі нарықта бәсекелестікке қабілетін арттыру, сонымен қатар, өңірдегі бірегейлік табиғат аумағына келушілердің ағынын арттыруға ықпалын тигізеді.

Бұл процесті ары қарай пайдалы дамыту мақсатымен келешекте ГАЖ негізінде әртүрлі карталар жасақтау ең маңызды бағыт болуы тиіс. Бұл карталар келушілерге аумақ бойынша ақпарат қолжетімділігін арттырып, туристік объектілердің орналасқан орнын нақтылауға, маршруттарды дұрыс құруға, сонымен қатар қоршаған ортаны сақтау шараларын дұрыс жоспарлауға алғышарт болады.

ТУРИЗМ СТУДЕНТТЕРІНЕ АРНАЛҒАН ЦИФРЛЫҚ ТІЛ ҮЙРЕТУ ПЛАТФОРМАСЫН ӘЗІРЛЕУДІҢ ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ МОДЕЛІ

С. НЫШАНОВА, Д. САРЖАНОВА, М. АКЕШОВА, Ф. АЛАСГАРОВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Туризм индустриясындағы кәсіби коммуникация шет тілін жалпы деңгейде меңгерумен ғана шектелмейді, сонымен қатар туристік және қонақжайлылық қызмет көрсету саласындағы нақты жағдаяттарда коммуникативтік міндеттерді орындай білуді талап етеді. Осыған байланысты туризм мамандығында білім алатын студенттер үшін кәсіби қажеттіліктерді, салалық мазмұнды, жағдаяттық тапсырмаларды және құзыреттерді бағалауды өзара ұштастыратын цифрлық тілдік білім беру ортасын әзірлеу қажеттілігі туындайды. Зерттеудің мақсаты – туризм студенттерінің кәсіби коммуникативтік құзыреттілігін дамытуға бағытталған цифрлық тіл үйрету платформасының интегративті тұжырымдамалық моделін әзірлеу. Зерттеу теориялық-тұжырымдамалық сипатта жүргізіліп, арнайы мақсаттағы ағылшын тілі (ESP), туризм саласындағы кәсіби коммуникация, мәдениетаралық құзыреттілік, цифрлық және технологиялар негізінде тіл үйрету, тапсырмаға негізделген тілдік оқыту және тілдік құзыреттерді бағалау бағыттарындағы ғылыми әдебиеттерді тақырыптық және салыстырмалы талдауға негізделді. Теориялық талдау мен жинақтау нәтижесінде кәсіби тілдік құзыреттер кешені айқындалып, алты мазмұндық модуль белгіленді: қонақүйдегі коммуникация, туристік агенттіктегі коммуникация, экскурсиялық қызмет, мейрамхана және қонақжайлылық қызметтері, туристердің шағымдарымен жұмыс істеу және мәдениетаралық коммуникация. Зерттеудің негізгі нәтижесі мынадай бірізділікке негізделген интегративті модель болып табылады: индустрия қажеттіліктері → кәсіби коммуникативтік құзыреттер → ESP мазмұны → кәсіби жағдаяттарға негізделген тапсырмалар → цифрлық өзара әрекеттесу → кері байланыс → құзыреттерді бағалау. Ұсынылған модельдің ерекшелігі – цифрлық құралдардың дербес технологиялық компоненттер ретінде емес, кәсіби міндеттерді, тілді практикалық қолдануды, кері байланыс пен бағалауды өзара байланыстыратын педагогикалық ортаның құрамдас бөліктері ретінде қарастырылуында. Зерттеу теориялық сипатта болғандықтан, платформаның техникалық прототипі әзірленбеді және ұсынылған модельдің тиімділігі эмпирикалық тұрғыдан тексерілмеді. Ұсынылған тұжырымдамалық модель болашақта цифрлық платформаны әзірлеуге және оны пилоттық зерттеулер арқылы эмпирикалық тұрғыдан сынақтан өткізуге теориялық негіз бола алады.

ТУРИСТІК ИНДУСТРИЯНЫҢ ТИІМДІЛІГІН МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ БАҒАЛАУ: TEEI ИНДЕКСІ ЖӘНЕ ИКЕМДІЛІКТІ ТАЛДАУ

Д. СЕЙДУАЛИН, М. АБДИКАРИМОВА, Б. ШИЛИБЕКОВА, С. МИНИХАНОВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Мақалада индекстік тәсіл мен икемділікті регрессиялық талдаудың үйлесіміне негізделген туризмнің экономикалық тиімділігін бағалаудың интеграцияланған шеңбері жасалды. Туризмнің экономикалық тиімділігінің индексі (Tourism Economic Efficiency Index, TEEI) құрылды, ол туристік қызметтің экономикалық нәтижелері мен пайдаланылатын еңбек және орналастырылған инфрақұрылымдық ресурстардың ауқымы арасындағы тепе-теңдікті көрсетеді. 2003-2024 жылдар кезеңіндегі жылдық деректер негізінде эмпирикалық талдау туризм дамуының дәйекті кезеңдеріндегі тиімділік динамикасын, соның ішінде кеңею кезеңін, жетілу кезеңін және шоктан кейінгі қалпына келтіруді бақылайды. Нәтижелер тиімділіктің артуына негізделген өсуден пайдаланылатын ресурстардың бірлігіне шаққандағы экономикалық кірістің төмендеуімен сипатталатын дамудың басым экстенсивті моделіне ұзақ мерзімді ауысуды көрсетеді. 2021 жылдан кейінгі көрсеткіштерді қалпына келтіру негізінен құрылымдық емес, компенсаторлық болып табылады. Икемділікті бағалау ішкі туризм бойынша оң және экономикалық маңызды икемділікпен және орналастыру құралдарының сыйымдылығымен бірге туристік кірістердің жиынтық туристік ағынға статистикалық маңызды тәуелділігінің жоқтығын көрсетеді. Тиімділіктің композиттік бағасын сұраныс пен ұсыныстың икемділігімен байланыстыра отырып, ұсынылған шеңбер туристік өсудің экономикалық нәтижелерге айналуын талдаудың қайталанатын құралы болып табылады. Әдістеме әртүрлі институционалдық және экономикалық контексттердегі салыстырмалы және еларалық зерттеулер үшін портативті және қолайлы.

ТУРИСТЕРГЕ ҚОЛАЙЛЫ ДЕСТИНАЦИЯ ТҰЖЫРЫМДАМАСЫ АРҚЫЛЫ ТУРИСТІК ТӘЖІРИБЕНІ ТҮСІНУ: ТҮРКІСТАН МЫСАЛЫНДА

Л. ШОРА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Ұлы Жібек жолының бойында орналасуы Түркістанның мемлекеттік және жеке инвестициялар арқылы жақында жаңғыруына негіз болды. Дамып келе жатқан туристік бағыт ретінде, Түркістандағы туристік тәжірибе одан әрі зерттеуді қажет етеді. Бұл зерттеу туристердің Түркістанды қабылдауын Туристерге Ыңғайлы Бағыт (TFD) тұжырымдамасы аясында, оның Кеңістік, Іс-әрекеттер және Өнімдер өлшемдеріне назар аудара отырып қарастырады. CRAAP әдісі бойынша сұрыпталған 977 мақсатты түрде таңдалған онлайн пікірге Atlas.ti бағдарламасы арқылы сапалық талдау жүргізілді. Деректер Google Reviews, Яндекс Пікірлер, 2GIS және TripAdvisor платформаларынан жиналып, дедуктивті тақырыптық талдау әдісімен өңделді. Нәтижелер туристердің Түркістанның бай мәдени мұрасы мен жақсарған инфрақұрылымын жоғары бағалайтынын, алайда төмен маусымдағы белсенділіктің жеткіліксіздігі мен қызмет көрсету сапасының төмендігіне көңілдері толмайтынын көрсетті. Зерттеу туристік тәжірибе жөніндегі әдебиетке үлес қосып, TFD тұжырымдамасының дамып келе жатқан бағыттарды бағалаудағы қолданылуын дәлелдейді және бағытты дамытуға қатысатын мүдделі тараптарға практикалық ұсыныстар береді.

ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІНДЕ ИНКЛЮЗИВТІ ТУРИЗМДІ ДАМЫТУ: ӘЛЕУМЕТТІК ҚАЖЕТТІЛІКТІҢ АЙМАҚТЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

А. ЖАНАБАЙ, Д. АСАН, Б. ЖАРКЕНОВА, А. БАЙЗАКОВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Бұл зерттеу Қазақстанның 20 өңіріндегі инклюзивті туризмді дамытудың әлеуметтік-демографиялық алғышарттары мен институционалдық негіздерін зерделеуге бағытталған. Зерттеудің өзектілігі ерекше қажеттіліктері бар жандар санының серпінді өсумен және олардың сапалы туристік қызметтерге деген сұранысының артуымен негізделген. «Бір өлшем бәріне ортақ» принципінің тиімсіздігін көрсете отырып, аймақтық дифференциация қажеттілігін алға тартады. Мысалы, Түркістан және Ұлытау облыстары сияқты әлеуметтік жүктемесі жоғары өңірлерде тарихи-мәдени нысандарға дейінгі «үзіліссіз» инклюзивті маршруттар құру басымдыққа ие. Ал Астана мен Алматы мегаполистері цифрлық қолжетімділік пен жоғары технологиялық қызмет көрсетудің мультимодальді орталықтары ретінде қарастырылады. Зерттеу аясында ҚР СТ ISO 21902-2024 халықаралық стандарттарын ұлттық заңнамасымен үйлестірудің төрт стратегиялық бағыты (технологиялық, инфрақұрылымдық, басқарушылық және маркетинг) ұсынылған. Бұл кешенді әдіс тек физикалық кедергілерді жоюды ғана емес, сондай-ақ «eQonaq» жүйесін модернизациялауды және қызмет көрсету этикасын стандарттауды көздейді. Қазақстанда инклюзивті туризмді дамыту әлеуметтік интеграцияның құралы ғана емес, ресурстық емес секторды әртараптандырудың стратегиялық факторы. Ұсынылған ғылыми негізделген ұсыныстар отандық туризмді барлық азаматтар үшін тең мүмкіндіктер мен әмбебап дизайн қағидаттарына негізделген бәсекеге қабілетті салаға айналдыруға мүмкіндік береді.

ЭКСКУРСОВОДТАРДЫҢ КӘСІБИ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ САПАСЫНЫҢ ТУРОПЕРАТОРЛАРДЫҢ ИМИДЖІНДЕГІ РӨЛІ

Н. АХАНОВА, Б. ҚҰДАЙБЕРГЕН , Г. БАЙБОСЫНОВА, Р. ИНАН — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Бұл мақала экскурсоводтардың кәсіби қызмет көрсету сапасының туроператорлар имиджіне ықпалын сауалнама және статистикалық талдау әдістері негізінде зерттеуге арналған. Туристік өнімнің сапасы тек маршруттың мазмұнына, бағасына немесе инфрақұрылымдық мүмкіндіктеріне ғана емес, туристпен тікелей қарым-қатынас жасайтын мамандардың кәсіби деңгейіне де тәуелді. Осы тұрғыдан экскурсовод туроператор ұсынған қызметтің сапасын туристің нақты тәжірибесіне айналдыратын негізгі тұлға ретінде қарастырылады. Зерттеудің мақсаты - экскурсоводтардың кәсіби қызмет көрсету сапасы мен туроператорлар имиджі арасындағы байланысты анықтау. Зерттеу әдіснамасы ретінде сауалнама, сипаттамалық статистика, пайыздық талдау, орташа мәндерді есептеу және корреляциялық талдау қолданылды. Эмпирикалық база ретінде 120 респондентке арналған сауалнама нәтижелері алынды. Сауалнамада экскурсоводтың кәсіби білімі, коммуникациялық мәдениеті, тарихи-мәдени ақпаратты жеткізу қабілеті, ұйымдастырушылық шеберлігі, турист қанағаттануы және туроператор имиджі бағаланды. Нәтижелер экскурсовод қызметінің жалпы сапасы мен туроператор имиджі арасында жоғары оң байланыс бар екенін көрсетті. Жалпы экскурсовод сапасы мен туроператор имиджі арасындағы корреляция коэффициенті r=0,76 деңгейінде қалыптасты. Бұл экскурсовод қызметінің сапасы туроператорға деген сенімге, қайта жүгіну ниетіне және компанияны ұсыну ықтималдығына әсер ететінін дәлелдейді. Зерттеу нәтижелері туроператорлар үшін экскурсоводтарды іріктеу, оқыту және қызмет сапасын бағалау жүйесін жетілдірудің практикалық маңызын негіздейді.

АТЫРАУ ОБЛЫСЫНЫҢ ІШКІ ТУРИЗМ НАРЫҒЫНДА ШАҒЫН ҚОНАҚ ҮЙЛЕР ҮШІН «КӨК МҰХИТ» СТРАТЕГИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

А. ОНДАСИНОВА, Ж. ДУЛАТБЕКОВА, Г. АСКАРОВА, К. ТУКИБАЕВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Қазақстанда ішкі туризмдегі орналастыру қызметі туристік өнімді қалыптастырудың маңызды құрамдасы болып табылады. Атырау облысында 2025 жылы 187 мыңнан астам турист тіркеліп, олардың 166 мыңы ішкі туристер, 21 мыңы шетелдік қонақтар болды; жалпы туристік ағын 2024 жылмен салыстырғанда 2025 жылы 19,6% - ға өсті. Сонымен қатар, өңірде 26,3 мыңнан астам мүгедектеігі бар адам тұрады, олардың шамамен 55,6%-ы еңбек жасында. Бұл көрсеткіштер қолжетімді орналастыру қызметін әлеуметтік міндетпен қатар жаңа нарықтық сегментті игеру мүмкіндігі ретінде қарастырудың өзектілігін арттырады. Жұмыстың мақсаты – Атырау облысы мысалында шағын қонақ үйлер үшін физикалық, цифрлық және сервистік қолжетіміділікті біріктіретін «Көк мұхит» стратегиясын қалыптастыру және оның ықтимал экономикалық нәтижесін негіздеу.

Зерттеуде қонақтарға жеке сауалнама жүргізілген жоқ. Аз мобильді туристердің қажеттіліктері бұрын жарияланған эмпирикалық зерттеулердің нәтижелерін дәлелдік жүйелеу. Қазақстан Республикасының техникалық нормаларын талдау, Атырау облысының ресми туристік статистикасын және шағын орналастыру орындарының ашық цифрлық ресурстарын салыстырмалы бағалау арқылы айқындалды. «Көк мұхит» стратегиясының ERRC қағидасы негізінде физикалық, цифрлық және сервистік қолжетімділікті тұтынушылық құндылықпен және бизнес нәтижесімен байланыстыратын интеграцияланған авторлық модель ұсынылды. Экономикалық орындылық 3-5 бөлмені кезеңдік бейімдеу логикасына негізделген консервативті, базалық және оптимистік сценарийлер арқылы бағаланады. Зерттеу нәтижелері инклюзивтілікті жеке техникалық шара емес, шағын қонақ үйдің жаңа сұранысты игеруіне, сенімді арттыруға және нарықтағы дифференцияға мүмкіндік беретін құндылық инновациясы ретінде қарастыруға негіз береді.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЭТНОМӘДЕНИ МҰРАСЫНЫҢ ТУРИСТІК БРЕНД ҚАЛЫПТАСТЫРУҒА ЫҚПАЛЫН ЭМПИРИКАЛЫҚ ТАЛДАУ

А. АРҒЫНОВА, М. АЛТАЙ, А. ГУБАРЕНКО, А. ӘБІЛДА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Мақалада Қазақстанның этномәдени мұрасының туристік бренд қалыптастыруға ықпалы эмпирикалық тұрғыдан талданады. Зерттеудің мақсаты – этномәдени құндылықты қабылдау, мәдени мұраның шынайылығы, оны интерпретациялау сапасы және цифрлық таныстырылым туристік брендтің тартымдылығымен әрі дестинацияға бару ниетімен қалай байланысты екенін бағалау. Талдау әлеуметтік-кәсіби мәртебесі бойынша квоталау арқылы іріктелген 80 респонденттің сауалнама деректеріне негізделді. Бес балдық Лайкерт шкаласымен бағаланатын 24 тармақтан тұратын құрылымдалған сауалнама қолданылды. Деректерді өңдеуде сипаттамалық статистика, Кронбах альфасы, Спирменнің рангтік корреляциясы, барлау факторлық талдауы, Манн–Уитни U-критерийі, Краскел–Уоллис H-критерийі және иерархиялық регрессия пайдаланылды. Мәдени мұраның шынайылығы бренд тартымдылығының ең күшті предикторы болды (β = 0,33; p = 0,002). Одан кейін интерпретация сапасы (β = 0,29; p = 0,006), этномәдени құндылық (β = 0,24; p = 0,018) және цифрлық таныстырылым (β = 0,19; p = 0,041) орын алды. Қорытынды модель бренд тартымдылығы дисперсиясының 64%-ын түсіндірді. Нәтижелер шынайы мазмұн сапалы интерпретациямен және бірізді цифрлық коммуникациямен ұштасқанда этномәдени мұра туристік брендтің маңызды ресурсына айналатынын көрсетті.

Зерттеудің практикалық маңызы туризм саласын басқару органдарына, музейлерге, туристік ақпарат орталықтарына, этноауылдарға және өңірлік маркетинг ұйымдарына арналған ұсынымдармен айқындалады. Мұраны интерпретациялау стандарттарын енгізу, аудитория ерекшелігіне сай цифрлық контент әзірлеу және келушілердің кері байланысын цифрлық аналитикамен ұштастыратын мониторинг жүйесін қалыптастыру ұсынылады.

ЦИФРЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР МЕН ТӘЖІРИБЕЛІК ОҚЫТУДЫ ЫҚПАЛДАСТЫРУ АРҚЫЛЫ ТУРИЗМ СТУДЕНТТЕРІНЕ КӘСІБИ АҒЫЛШЫН ТІЛІН ОҚЫТУДЫҢ КРЕАТИВТІ ТӘСІЛДЕРІ

А. АЗИЗОВА, Г. ЮСУПОВА, И. ОРАЗАЛЫ, Э. ХАЛМИРЗАЕВ — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Кәсіби лексика мен грамматиканы меңгеру туризм мамандығы студентінің ағылшын тілінде қызмет көрсетуге байланысты коммуникативтік міндеттерді шешуге дайындығын әрдайым қамтамасыз ете бермейді. Зерттеудің мақсаты – цифрлық технологияларды, кәсіби жағдаяттарды және тәжірибе арқылы оқытуды біріктіретін сегіз апталық бағдарламаның нәтижелерін дәстүрлі оқытумен салыстыра бағалау. Алдын ала және қорытынды өлшемдері бар квазиэксперименттік дизайн қолданылды: эксперименттік және бақылау топтарының әрқайсысында 30 студенттен болды (N = 60). Бағдарлама қонақүйге тіркеу, шағымдармен жұмыс, тур таңдау, экскурсиялық сүйемелдеу, мейрамхана сервисі, мәдениетаралық өзара әрекет, дестинацияны ілгерілету және кешенді қызмет көрсету жағдаяттарын қамтыды. Нәтижелер кәсіби ағылшын тілі тесті, жағдаяттық ауызша тапсырма және қорытынды оқу белсенділігі сауалнамасы арқылы бағаланды. Тест нәтижесінің орташа өсімі эксперименттік топта 14,62 балл, бақылау тобында 3,68 балл болды; өсімдер арасындағы топаралық айырмашылық 10,94 баллды құрады (p < 0,001; d = 2,50). Қорытынды сөйлеу көрсеткіштері тиісінше 22,70 және 19,10 балл болды (p < 0,001; d = 1,19). Эксперименттік топтың қорытынды оқу белсенділігі мінез-құлықтық, эмоциялық және когнитивтік өлшемдер бойынша сипатталды. Нәтижелер зерттелген іріктеме шеңберінде кешенді бағдарламаның артықшылығын көрсетеді. Топтардың рандомизациясыз қалыптастырылуы және бірнеше педагогикалық компоненттің қатар қолданылуы себеп-салдарлық түсіндіруді және нәтижелерді басқа білім беру жағдайларына жалпылауды шектейді.

ҚАЗІРГІ ТУРИЗМ ТЕРМИНОЛОГИЯСЫНДАҒЫ АҒЫЛШЫН ТІЛДІ КІРМЕ СӨЗДЕР АРҚЫЛЫ ТУРИЗМ ИНДУСТРИЯСЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯСЫН ТАЛДАУ

Е. БЕСЕКЕЙ, Т. ИМАНГУЛОВА, Г. ЖУМАГУЛОВА, А. ПЕСТОВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Туризм индустриясының трансформациясы саяхатты ұйымдастырудағы, туристік қызметтерді өндірудегі және нарық қатысушылары арасындағы өзара әрекеттегі өзгерістермен қатар жүреді. Бұл үдерістер кәсіби терминологиядан көрініс табады, оның едәуір бөлігі ағылшын тілі арқылы қалыптасып, таралады. Зерттеудің мақсаты – қазіргі туризм саласындағы ағылшын тілді терминологиялық бірліктерді жүйелеу және олардың индустрия трансформациясының негізгі бағыттарымен байланысын түсіндіру. Зерттеу әдебиеттерді тұжырымдамалық синтездеуді, терминологиялық салыстыруды және тақырыптық жіктеуді біріктіретін теориялық-талдамалық дизайнға негізделген. Зерттеу материалдары ғылыми жарияланымдарды, туризм саласындағы халықаралық құжаттарды және мақсатты түрде құрастырылған 90 ағылшын тіліндегі терминологиялық бірліктен тұратын талдамалық тізімді қамтиды. Бұл тізім ұғымдарды жүйелеу үшін пайдаланылды және орыс тіліндегі қолданысты репрезентативті түрде көрсететін корпус ретінде қарастырылмайды. Терминдерді тілдік бейімдеудің тікелей кірме сөз, калькалау, сипаттамалық аударма және халықаралық аббревиатураларды қолдану сияқты тәсілдері ажыратылды. Терминологиялық жаңарудың өзара байланысты алты бағыты анықталды: цифрландыру, туристік мінез-құлықтың өзгеруі, орналастыру орындары мен қызметтердің әртараптандырылуы, тұрақты даму, маркетингтің трансформациясы және платформалық бизнес-модельдердің дамуы. Зерттеуде терминдерді олар білдіретін салалық өзгерістермен байланыстыратын жіктеу және трансформация факторлары, жаңа тәжірибелер, оларды атау және тіларалық бейімдеу арасындағы байланысты көрсететін тұжырымдамалық модель ұсынылды. Терминологияның диагностикалық құндылығы сөздің шетелдік формасына емес, ол білдіретін тәжірибенің ерекшелігіне байланысты. Белгілі бір терминнің болуы өздігінен оған сәйкес келетін құбылыстың қаншалықты кең таралғанын дәлелдемейді. Зерттеудің теориялық үлесі салалық және терминологиялық талдауды бір арнаға біріктірумен сипатталады. Зерттеу нәтижелерін кәсіби білім беруде, көптілді глоссарийлер әзірлеуде, туристік өнімдерді қалыптастыруда және коммуникациялық материалдарды дайындауда қолдануға болады.

КӘРІЗ ҚОНЫСЫНЫҢ ТАРИХИ МҰРАСЫН ТУРИСТІК МАРШРУТҚА ЕНГІЗУ ӘЛЕУЕТІ

Ж. АРТЫҚБАЕВ, Л. ДИНАШЕВА, Г. ОРЫНБАСАРОВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Мақалада Түркістан маңындағы Кәріз қонысының инженерлік және мәдени мұрасын туристік маршрутқа енгізудің шарттары қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – тарихи деректер негізінде экскурсия мазмұнын әзірлеп, нысанның туристік пайдалануға дайындығын бағалау және пилоттық маршрутты ұйымдастыру мен оның нәтижелерін өлшеу үлгісін ұсыну. Жұмыс тарихи материалдарды сын тұрғысынан салыстыруға, ресми статистиканы сипаттамалық талдауға және туристік дайындықты сапалық өлшемдер бойынша қарастыруға негізделді. Кәріз жүйесі, Бақжаһан бағы туралы мәліметтер және қоныстану тарихы үш тақырыптық экскурсия блоққа біріктірілді. Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша облыстағы орналастыру орындары қызмет көрсетілген келушілер саны 2022–2024 жылдары 253 454-тен 302 807 адамға өскен; бұл көрсеткіш Кәрізге сұранысты тікелей білдірмейді. Талдау нысанның мазмұндық әлеуеті мен оның келушілерді қабылдауға әзірлігі бөлек бағалануы керектігін көрсетті. Нәтижесінде 60–90 минуттық экскурсия модулі, оны қалалық бағытқа қосу шарттары және сұраныс, жергілікті қызметтер мен мұраның сақталуын бағалау көрсеткіштері ұсынылды. Пилоттық экскурсия өткізілмегендіктен, келушілер саны мен экономикалық әсері эмпирикалық нәтиже ретінде берілмейді. Зерттеудің қолданбалы үлесі – тарихи ресурсты туристік мазмұнмен, ұйымдастыру шешімдерімен және тексерілетін нәтижелермен байланыстыратын жобалық үлгі.

ФЕСТИВАЛЬДАРДЫҢ ЖЕРГІЛІКТІ ХАЛЫҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-МӘДЕНИ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨМІРІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ

У. ТАГМАНОВ, А. ПАРИДИНОВА, Н. КАБАШЕВА, А. ДЖАКСИЛИКОВ — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Бұл зерттеудің мақсаты – Түркістан қаласындағы фестивальдардың әсерлерін жергілікті тұрғындардың қалай қабылдайтынын анықтау. Деректер сауалнама тәсіл қолданып, 226 жергілікті тұрғыннан онлайн арқылы сауалнама жиналды. Деректерді талдау кезінде гипотезаны тексеру үшін факторлық және құрылымдық теңдеулер моделі талдаулар жүргізілді. Зерттеу нәтижелері фестивальдардың жергілікті қоғамға ықпалы негізінен оң және көпқырлы екенін көрсетті. Әлеуметтік-мәдени және экономикалық факторлар фестивальдардың қала имиджін арттыру мен туристер ағынын көбейтудегі маңызын айқындайды. Сонымен қатар, фестивальдар тұрғындардың әлеуметтік белсенділігін күшейтіп, олардың бос уақытын тиімді ұйымдастыруға ықпал етеді. Тұлғалық даму көрсеткіштері фестивальдардың жеке әлеуетті арттырудағы рөлін дәлелдегенімен, бұл үдеріске негізгі әсер тұрақтылық факторы арқылы жүзеге асады. Тұрақтылық фестивальдардың мәдени мұраны сақтау, әлеуметтік бірлікті нығайту және өмір сүру сапасын арттырудағы ұзақ мерзімді ықпалын қамтамасыз етеді.

ӘЛЕУМЕТТІК ЖЕЛІЛЕРДЕГІ ПАЙДАЛАНУШЫЛАР ЖАСАҒАН КОНТЕНТТІҢ (UGC) ҚАЗАҚСТАН ДЕСТИНАЦИЯЛАРЫНЫҢ ТУРИСТІК ТАРТЫМДЫЛЫҒЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУҒА ЫҚПАЛЫ

С. ЫДЫРЫС, А. РИЗАХОДЖАЕВ, У. ХАСАНОВА, Д. АБИЕВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Әлеуметтік желілердің дамуы туристік ақпаратты іздеу тәсілдерін және дестинациялар туралы түсініктердің қалыптасуын өзгертуде. Зерттеудің мақсаты — Қазақстан жағдайында пайдаланушылар жасаған контенттің (UGC) қабылданатын сапасы, оған деген сенім, дестинация бейнесі және туристік мінез-құлық ниеттері арасындағы өзара байланыстарды бағалау. Зерттеу 2025 жылғы наурыз–мамыр айларында жүргізілген онлайн сауалнамаға негізделді; талдамалық іріктемеге әлеуметтік желілерді пайдаланатын кәмелетке толған 300 респондент енгізілді. Бес балдық Лайкерт шкалалары, сипаттамалық статистика, Кронбахтың α коэффициенті және Пирсонның корреляциялық талдауы қолданылды. Төрт шкаланың ішкі үйлесімділік коэффициенттері 0,861–0,907 аралығында болды. Зерттелген алты байланыстың барлығы оң және статистикалық тұрғыдан мәнді (r = 0,55–0,71; p <0,001). Ең жоғары корреляция дестинация бейнесі мен мінез-құлық ниеттері арасында анықталды (r = 0,71). Жұмыстың ғылыми үлесі Қазақстан туралы туристік UGC-ді қабылдаудың ақпараттық, сенімге қатысты, бейнелік және мінез-құлықтық құрамдастарын бірлесіп талдаудан көрінеді. Нәтижелер туристік аумақтарды цифрлық ілгерілетуде мазмұнды әрі шынайы пайдаланушы контентін қолданудың орындылығын негіздейді.

КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУІ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ҚАЛАЛЫҚ ТУРИСТІК КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ ТӨМЕН КӨМІРТЕКТІ ДАМУҒА КӨШУІН ҚАРЖЫЛАНДЫРУ

А. АДБАНОВА, Ж. АЛИЕВА, А. ТАНКИБАЕВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Мақалада Қазақстандағы қалалық туризм саласының шағын және орта кәсіпорындарының (ШОК) төмен көміртекті дамуға көшуін қолдайтын қаржыландыру құралдары қарастырылып, Алматы қаласының тәжірибесіне назар аударылады. Зерттеу саяси және бағдарламалық құжаттарды, ресми қаржылық статистиканы, бағдарламалардың сипаттамаларын және ғылыми әдебиетті сапалық талдауға негізделген. Мемлекеттік қолдау, халықаралық даму қаржысы, банктік кредиттеу, микроқаржыландыру және венчурлық капитал қолжетімділік, қаржылық шарттар, инвестицияға сәйкестік және экологиялық талаптар тұрғысынан салыстырылады. Талдау қаржыландыру арналарының болуы мен туристік жобаларды дайындау, қарызды өтеу және нәтижелерді бақылау қажеттіліктері арасындағы сәйкессіздікті көрсетеді. Зерттеудің үлесі жобаның дайындығын, маусымдық ақша ағынын және экологиялық негіздемесін қаржылық әрі техникалық қолдау құралдарын таңдау реттілігімен байланыстыратын тұжырымдамалық модель ұсынудан тұрады. Модель аралас қаржыландырудың қалыптасқан қағидаттарын қалалық туризм ШОК-тарына бейімдейді; ол жаңа қаржы құралы немесе тиімділігі эмпирикалық тұрғыдан дәлелденген үлгі ретінде ұсынылмайды. Ұсынылған үйлестіру тетігі жобаны дайындауды, қаржыландыру туралы шешімді және нәтижелер мониторингін байланыстырады. Негізгі ұсынымдар жобаларды дайындауға нысаналы көмек көрсетуді, тәуекелдерді негізді бөлуді және тартылған капитал мен азайтылған шығарындыларды бөлек есепке алуды қамтиды. Модельдің тиімділігі мен өзге жағдайларға қолданылуын бағалау үшін кәсіпорын деңгейіндегі деректер және пилоттық тексеру қажет.

СПОРТТЫҚ ТУРИЗМДІ ДАМЫТУДЫҢ ЗАМАНАУИ ҮРДІСТЕРІ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

Н. БИБОЛОВ, М. АЖИБЕКОВ, М. ЧИРВА, Е. ПОЛЕВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Мақалада спорттық туризм дамуының заманауи үрдістері зерттеліп, туристік сұраныстың өзгеруі, цифрландыру, экологияландыру және дестинацияларды дамытудағы спорттық-оқиғалық іс-шаралар рөлінің артуы ескеріле отырып, оның одан әрі трансформациялануының перспективалық бағыттары айқындалды. Зерттеудің өзектілігі туристердің белсенді саяхат түрлеріне қызығушылығының артуымен және спорттық белсенділікті, туристік әсерлерді әрі аумақтың табиғи-рекреациялық әлеуетін біріктіретін бәсекеге қабілетті туристік өнімдерді қалыптастыру қажеттілігімен негізделеді. Зерттеудің мақсаты – қазіргі спорттық туризмнің негізгі үрдістерін анықтау және оның Қазақстандағы даму перспективаларын айқындау. Зерттеудің әдіснамалық негізін жүйелік және салыстырмалы тәсілдер, ғылыми жарияланымдарға контент-талдау, ресми статистикалық деректерді талдау және SWOT-талдау құрады. Зерттеу нәтижелері спорттық туризмнің қазіргі моделі дәстүрлі спорттық іс-шараларға қатысу шеңберінен шығып, белсенді, шытырман оқиғалы, оқиғалық, тау, велосипед, жүгіру туризмі және басқа да бағыттарды қамтитынын көрсетті. Негізгі үрдістер ретінде туристік сұраныстың даралануы, шағын және орта спорттық іс-шаралардың дамуы, туристік тәжірибенің цифрландырылуы, спорттық және экологиялық туризмнің ықпалдасуы, қауіпсіздік пен тұрақтылыққа қойылатын талаптардың күшеюі, сондай-ақ дестинацияларды брендтеуде спорттық іс-шараларды пайдалану анықталды. Қазақстан бойынша жүргізілген талдау табиғи ландшафттардың алуан түрлілігі, ішкі туризм мен инвестициялық белсенділіктің өсуіне байланысты спорттық туризмді дамыту үшін елеулі әлеует бар екенін көрсетті.
Сонымен қатар инфрақұрылымдық, ұйымдастырушылық, маркетингтік және экологиялық шектеулер анықталды. Мамандандырылған туристік өнімдерді қалыптастыруды, өңірлік кластерлерді, оқиғалар күнтізбесін, цифрлық инфрақұрылымды және қауіпсіздік стандарттары жүйесін дамытуды көздейтін спорттық туризмді дамытудың басым
бағыттары ұсынылды.

ЯСАУИ МҰРАСЫН РЕПОЗИЦИЯЛАУДЫҢ ТУРИСТІК ИМИДЖГЕ ӘСЕРІ: ҰЛТТЫҚ ҚОНАҚЖАЙЛЫЛЫҚ ПЕН МЕДИА-БРЕНДИНГ ИНТЕГРАЦИЯСЫ

А. БЕЛЬДИБЕКОВА, А. ИСАЕВА, С. БАЙМАГАНБЕТОВ, Э. АЛИМКУЛОВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Бүгінгі саяхатшыларды тек заманауи қонақүйлер мен сапалы жол тәрізді дайын инфрақұрылыммен таңғалдыру қиын. Қазіргі туристер үшін баратын аймақтың бірегей мәдениеті, өзіндік құндылықтары мен әлеуметтік желілердегі беделі әлдеқайда маңызды. Осы тұрғыдан алғанда, Түркістанның туристік келбетін қалыптастыру үшін Қожа Ахмет Ясауи мұрасының әлеуетін ашу — басты алғышарттың бірі болып табылады. Себебі бұл құндылық өңірдің негізгі мәдени бренді әрі туристерді тартатын басты күшіне айналып отыр. Зерттеудің мақсаты — рухани-мәдени мұраны медиа кеңістікте брендке айналдырудың ғылыми негіздерін айқындау және ұлттық қонақжайлылық дәстүрлеріне сүйене отырып, туристік дестинация имиджін жетілдіруге арналған кешенді модель ұсыну. Жұмыстың теориялық негізін қалыптастыруда дедукциялық тәсілдер мен контент талдау әдістері кеңінен қолданылды. Туристік аймақтың даму әлеуеті мен оған әсер ететін сыртқы факторларды анықтау үшін SWOT, PESTEL және бенчмаркинг құралдары басшылыққа алынды. Ал зерттеудің негізгі эмпирикалық мәліметтері YouTube, Instagram және TikTok желілеріндегі туристік контентті саралау барысында жинақталды Нәтижелер медиа-брендингтің туристік имиджге когнитивті, аффективті және конативті деңгейлерде ықпал ететінін көрсетті: визуалды сторителлинг Түркістанды «рухани тәжірибе кеңістігі» ретінде қабылдауды күшейтсе, ұлттық қонақжайлылық стандарттары туристердің қайта келу ниетіне әсер ететін институционалдық фактор болып анықталды. Сонымен қатар көптілді коммуникациялық стратегияның жеткіліксіздігі
имидждің жаһандық деңгейде қалыптасуын тежейтіні анықталды. Зерттеудің құндылығы туристік имиджді маркетингтік коммуникациядан кеңірек, мәдени мазмұнды басқару мен сервистік сапаны институционалдандыруға негізделген кешенді процесс ретінде түсіндіруінде. Ұсынылған модель Түркістанды халықаралық деңгейде ілгерілетуге, тұрақты туризм қағидаларын енгізуге және ұлттық туристік өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға практикалық негіз болады.

ОРТАЛЫҚ АЗИЯДАҒЫ ЖАСТАР ТУРИЗМІН ДАМЫТУ: РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ СЫЙЫМДЫЛЫҚҚА ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ ТӘСІЛ

Ж. АСИПОВА, Ф. ЖАНИБЕКОВА, М. САҚЫПБЕК, М. ОНБАЕВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Орталық Азиядағы жастар туризмі, әсіресе Ұлы Жібек жолының мәдени мұрасы тұрғысынан, тұрақты даму үшін зор әлеуетке ие. Мақалада аймақтағы жастар туризмінің рекреациялық әлеуетін бағалаудың тұжырымдамалық тәсілін әзірлеу мәселесі қарастырылады. Туристік ағындардың өсуіне байланысты рекреациялық сыйымдылықты бағалау мен туризмнің табиғи және әлеуметтік ортаға әсерін болжаудың маңызы арта түседі. Зерттеудің мақсаты – Орталық Азиядағы жастар туризмін дамыту жағдайында рекреациялық сыйымдылықты түсінудің тұжырымдамалық тәсілін ұсыну. Ұсынылған құрылым физикалық, инфрақұрылымдық, экологиялық, әлеуметтік және мінез-құлықтық компоненттерді біріктіреді, бұл жас туристердің ерекшеліктерін ескере отырып, аумақтарды кешенді талдауға мүмкіндік береді. Зерттеу рекреациялық сыйымдылықты жедел өлшеуді мақсат етпейді, ол қайталама деректер мен сараптамалық талдауға
негізделген концептуалдауға және стратегиялық интерпретацияға бағытталған. Зерттеу нәтижелерін жастар туризмін тұрақты дамытудың өңірлік стратегияларын әзірлеуде және туристік аумақтарды басқаруда пайдалануға болады. Біріктірілген әдістемені қолдану жастар туризмінің қазіргі жағдайы мен даму перспективаларын аймақтағы туризмнің
экономикалық тұрғыдан перспективалы бағыттарының бірі ретінде жан-жақты бағалауға мүмкіндік берді.

МУЗЕЙЛЕР МЕН ТАРИХИ-МӘДЕНИ МҰРА НЫСАНДАРЫНДАҒЫ ТУРИСТІК ТӘЖІРИБЕНІ ТРАНСФОРМАЦИЯЛАУ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕГІ ТОЛЫҚТЫРЫЛҒАН ШЫНДЫҚ

А. РИЗАХОДЖАЕВ, Б. АГНИЯЗОВ, У. ТАГМАНОВ, Э. АЛЬЖАНОВА — Wed, 30 Sep 2026 00:00:00 +0800

Цифрлық технологиялар дәстүрлі музейлік және экскурсиялық форматтарды интерактивті интерпретация құралдарымен толықтыра отырып, туристердің мәдени мұрамен өзара әрекеттесу тәсілдерін біртіндеп өзгертуде. Осындай перспективалы құралдардың бірі – толықтырылған шындық (Augmented Reality, AR). Бұл технология цифрлық нысандарды, кескіндерді, үшөлшемді реконструкцияларды, мәтіндік ақпаратты және аудиовизуалды контентті келушілер қабылдайтын физикалық ортамен тікелей ықпалдастыруға мүмкіндік береді. Зерттеудің мақсаты – музейлер мен тарихи
мәдени мұра нысандарында толықтырылған шындықты қолданудың негізгі бағыттарын жүйелеу және AR технологиясының туристік тәжірибеге ықпал ету тетіктерін анықтау. Зерттеудің әдіснамалық негізі теориялық талдауды, халықаралық тәжірибелерді салыстырмалы талдауды, ғылыми жарияланымдардың контент-талдауын және мәдени туризмдегі AR технологиясының функционалдық мүмкіндіктерін жүйелеуді қамтиды.
Зерттеу нәтижелері мәдени туризм үшін толықтырылған шындықтың құндылығы ең алдымен оның технологиялық жаңашылдығында емес, материалдық мұра нысаны мен оның тарихи мәні арасындағы интерпретациялық алшақтықты азайту қабілетінде екенін көрсетті. AR технологиясын қолданудың алты функционалдық бағыты айқындалды:
реконструктивтік, контекстік-ақпараттық, нарративтік, навигациялық, геймификациялық және дербестендірілген. Олардың туристік тәжірибеге ықпалы өзара байланысты когнитивтік, эмоциялық, кеңістіктік, интерактивтік және есте сақтауға қатысты өлшемдер арқылы жүзеге асатыны анықталды. Мұра нысанын цифрлық интерпретациялаудан мазмұнды әрі есте қаларлық туристік тәжірибенің қалыптасуына дейінгі үдерісті түсіндіретін тұжырымдамалық модель ұсынылды. Сонымен қатар зерттеуде цифрлық реконструкциялардың тарихи дәлдігіне, технологиялық шамадан тыс
жүктемеге, қолжетімділікке, әзірлеу шығындарына және келушілердің түпнұсқа мұра нысандарын қабылдауының әлсіреу қаупіне байланысты шектеулер қарастырылды. Соңында Қазақстанның тарихи-мәдени мұра нысандарында толықтырылған шындық технологияларын қолданудың перспективалық бағыттары айқындалды.