Bulletin of the International University of Tourism And Hospitality

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ГАСТРОНОМИЯЛЫҚ ТУРИЗМ НАРЫҒЫН ТАЛДАУ

У. ТАГМАНОВ, Ш. УЛЕМА, А. БАЙЗАКОВА, С. НАХИПБЕКОВА — Mon, 29 Dec 2025 00:00:00 +0800

Бұл зерттеуде Қазақстанның гастрономиялық туризм нарығын бағалау көзделді. Зерттеу нысанын Қазақстанда қызмет көрсететін туризм саласының мүдделі тараптары құрайды. Осы нысаннан Алматы өңіріндегі түрлі туризм кәсіпорындарында қызмет атқаратын 15 қатысушыдан сұхбат тәсілі арқылы деректер жиналды. Зерттеу нәтижесінде ұлттық тамақтану кәсіпорындарына туристердің әртүрлі деңгейде келетіндігі, әсіресе Қытай мен Германиядан келген туристердің басым екендігі анықталды. Сондай-ақ туристердің этно-ауыл үлгісіндегі мейрамханаларды көбірек таңдауға бейім
екендігі белгілі болды. Бұдан бөлек, Қазақстанның гастрономиялық туризмдегі басым нысаналы нарықтары қатарында «көрші және мәдени тұрғыдан жақын елдер», «Еуропа елдері», «Азия елдері», «Таяу Шығыс елдері» және «Солтүстік Америка елдері» орналасқаныайқындалды. Осы нәтижелер негізінде туризм кәсіпорындарына, тамақтану орындарына, туристік компанияларға және зерттеушілерге пайдалы ұсыныстар берілді.

ЕРЕКШЕ ҚАЖЕТТІЛІГІ БАР ЖАНДАРҒА ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТЕТІН ТУРИСТІК ҚЫЗМЕТКЕ КАДРЛАРДЫ ДАЙЫНДАУ

Д. ӘЛІКЕН, Д. МАДИЯРОВА, С. АХМЕДОВА, Е. АТАСОЙ — Mon, 29 Dec 2025 00:00:00 +0800

Қазіргі заманғы туризм әлемінде инклюзивтілік және барлығына қолжетімділік мәселелеріне баса назар аударылуда. Ерекше қажеттілігі бар жандарға қызмет көрсете алатын туризм кадрларын даярлау өзекті мәселеге айналып отыр. Бұл мақалада инклюзивті тұтынушылар үшін туризмді дамытудың маңыздылығы талқыланады, және бұл арнайы саяхатшыларға қызмет көрсету үшін жоғары кәсіби дайындықпен мүмкін болады. Ерекше қажеттілігі бар жандардың туристік қызметке толық қатысуға құқығы бар және осы аудиторияға бейімделген қызметтерді ұсына алатын туризм мамандары үшін даму үстіндегі нарықты тудырады. Бұл мақалада ерекше қажеттілігі бар жандарға арналған шектеулер түрлері мен олардың түрлері мен мүмкіндіктерін түсіндіру үшін олардың қажеттілікері ұсынылды. Ерекше қажеттілігі бар жандарға қызмет көрсетудің шетелдік тәжірибесі және осы саланы дамыту бойынша ұсыныстар әзірлеу үшін әлемдік инновациялар мен тәжірибелер зерделенді. Жоғарыда айтылғандарды негізге ала отырып, біз ерекше қажеттілігі бар жандарға қызмет көрсететін туризм индустриясындакадрларды дайындау жолдарын әзірледік.

ТУРИЗМ МАМАНДАРЫН ДАЯРЛАУДА ИММЕРСИВТІ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ РӨЛІ

Ф. АЛАСГАРОВА, С. НЫШАНОВА — Mon, 29 Dec 2025 00:00:00 +0800

Бұл зерттеу туризм мамандарын даярлауда иммерсивті технологиялардың (VR, AR, MR) тиімділігін бағалауға бағытталған. Зерттеу Халықаралық Туризм және Меймандостық Университетінде 45 студент қатысуымен жүргізілді. Сандық әдіс ретінде студенттердің когнитивтік қабілеттерін, практикалық машықтарын және технологияларды қолдану тәжірибесін бағалау үшін Google Forms арқылы 5 балдық Ликерт шкаласы қолданылды. Сапалық әдістерге студенттердің практикалық әрекеттерін бақылау және әдеби талдау кірді, олар технологияларды қолданудағы қиындықтар мен халықаралық стандарттарға сәйкестікті зерттеді. Нәтижелер иммерсивті технологиялардың практикалық дағдыларды, когнитивтік қабілеттерді және шығармашылық ойлауды дамытуға оң әсерін көрсетсе, кейбір техникалық және психологиялық қиындықтар да анықталды.

ЖЕТІСУ ӨҢІРІНІҢ ТУРИСТІК ӘЛЕУЕТІ: ТАБИҒИ ЖӘНЕ МӘДЕНИ РЕСУРСТАРДЫҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗІ

Н. АБДИЛДАЕВА, А. БЕЙСЕМБИНОВА, А. ЖЕЛДИБАЕВ, А. ШОКПАРОВ — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Мақалада туризм индустриясының – қоғамның туристік және рекреациялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға қызмет ететін өте күрделі сала екені сарапталады. Сонымен қатар, туристік және рекреациялық ресурстар бүкіл туристік индустрияның ресурстарын қарастыруды қажет ететін бірегей сала екені талданады. Мақалада туристік-рекреациялық ресурс ұғымы жан-жақты зерттеліп, оның көлемі де туристік жүйе, аймақ, курорт, туристік объект үшін аса маңызды құрылым екені айқындалады. Зерттеудің мақсаты: теориялық және практикалық деңгейде мәдени туризм мен экскурсиялық-танымдық қызмет арасындағы байланысты зерттеп, Жетісу облысындағы туризмнің экономика саласындағы жетістіктерін айғақтап көрсету. Сондай-ақ, Жетісу өңірінде туризмнің дамуына ықпал ететін ұйымшылдықты қалыптастыру үшін нақты шешімдер ұсынылады.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы Жетісу облысындағы туризмнің өсу тетіктерінің ғылыми-практикалық негіздемесі болып табылады. Зерттеу барысында Жетісу облысындағы туризмді абстракциялау және талдау әдістері қолданылды.

ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ БАҒЫТЫНДАҒЫ КАДРЛАРДЫ ДАЯРЛАУ БОЙЫНША ЖОҒАРЫ БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫНДА ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ - ОҚЫТУДЫҢ ЗАМАНАУИ ӘДІСТЕРІ МЕН ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНУ

А. АХЕЛОВА, Ж. САДЫКОВ, А. ДОШАН — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Мақалада жоғары оқу орындарында қызмет саласының мамандарын даярлау барысында жасанды интеллектті қолданатын қазіргі заманғы оқыту әдістері мен технологиялары қарастырылады. Соңғы жылдардағы отандық және шетелдік зерттеулер талданып, адаптивті платформалар, чат-боттар, генеративті ЖИ жүйелері және интеллектуалды ассистенттердің мүмкіндіктері бағаланады. Мұндай технологиялар оқытуды жеке қажеттіліктерге бейімдеп, интерактивті етуге, студенттердің мотивациясын арттыруға және цифрлық әрі кәсіби дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, авторлар ЖИ енгізу кезінде педагогикалық қолдаудың, оқытушыларды дайындаудың және этикалық нормаларды сақтаудың маңыздылығын атап көрсетеді. Қорытындылар мен ұсыныстар заманауи, тиімді және студенттердің нақты қажеттіліктеріне бейімделген білім беру бағдарламаларын құруға ұмтылатын оқытушылар мен зерттеушілер үшін пайдалы болуы мүмкін.

МӘДЕНИ МЕЙМАНДОСТЫҚ – МӘДЕНИ-ТАНЫМДЫҚ ТУРИЗМДІ ДАМЫТУ ФАКТОРЫ РЕТІНДЕ

А. РИЗАХОДЖАЕВ, Н. БАТЫРОВА, С. ЫДЫРЫС, Қ. ДАУЫЛБАЕВ — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Мақалада мәдени меймандостықтың мәдени-танымдық туризмді дамытудағы рөлі эмпирикалық тұрғыда зерттелген. Зерттеу Түркістан қаласындағы мәдени-танымдық объектілерге барған 80 туристтің тәжірибесіне негізделген. ATLAS Cultural Tourism Questionnaire (2021) сауалнамасы қолданылып, жергілікті ерекшеліктерге бейімделген. Деректер SPSS бағдарламасында валидтілік тестілеуі, сипаттамалық статистика, корреляциялық және регрессиялық анализ арқылы өңделген. Нәтижелер туристтердің мәдени меймандостық тәжірибесін жоғары бағалағанын, әйел туристтердің бұл тәжірибені ерлерге қарағанда жақсы бағалағанын көрсетті. Сонымен қатар, мәдени меймандостық туристтердің дестинацияға қанағаттануына және қайта келу ниетіне айтарлықтай әсер ететіндігі анықталды. Зерттеу Түркістан қаласындағы мәдени танымдық туризмді дамытуда мәдени меймандостықты негізгі фактор ретінде қарастыру қажеттілігін дәлелдейді.

БАЯНАУЫЛ ҰЛТТЫҚ ПАРКІ АУМАҒЫНДАҒЫ САБЫНДЫКӨЛ КӨЛІНІҢ РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ СЫЙЫМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУ

A. ЖАКУПОВ, С. НАХИПБЕКОВА, А. КУРБАНИЯЗОВ, С. ЖИЛЬГЕЛЬДИНОВ — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Қазіргі экологиялық жағдай адам мен табиғат арасындағы қатынастарды жаңа тұрғыдан қарастыруды талап етеді. Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану және экожүйелердің тұрақтылығын сақтау мәселелері қазіргі таңда аса өзекті болып отыр. Осы тұрғыда ұлттық табиғи парктер кеңістігіндегі рекреациялық жүктемені ғылыми негізде бағалау мен реттеу ерекше мәнге ие. Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи паркі — табиғи және мәдени мұра объектілерін қамтитын күрделі ландшафтық жүйе. Парк аумағындағы Сабындыкөл көлі аймақтың экологиялық тепе-теңдігі мен туристік әлеуетін айқындайтын басты табиғи нысандардың бірі болып табылады. Алайда соңғы жылдары антропогендік факторлардың күшеюі — туристер ағынының артуы, жағалау инфрақұрылымының бақылаусыз дамуы, тұрмыстық қалдықтар мен ластаушы заттардың көбеюі — көл экожүйесінің табиғи тепе-теңдігіне айтарлықтай әсер етуде. Бұл жағдай көлдің гидрологиялық сипаттамалары мен биологиялық алуантүрлілігінің төмендеуіне алып келуде. Зерттеудің негізгі мақсаты – Сабындыкөл көлінің рекреациялық сыйымдылығын бағалау және оның негізінде тұрақты туризмді дамыту бағыттарын ұсыну. Зерттеу барысында ландшафттық талдау, геоақпараттық жүйелер және далалық зерттеу әдістері пайдаланылды. Зерттеу негізінде авторлар табиғи парктің шағын аудандарында, әсіресе көл аймағында туризмді тұрақты дамыту бойынша ұсыныстар ұсынады, оларды барлық жерде бірдей табиғи кеңістікке де қолдануға болады. Алынған нәтижелер аймақтың экологиялық жағдайын кешенді бағалауға, рекреациялық жүктемені оңтайландыруға және табиғи ресурстарды тиімді басқару жүйесін жетілдіруге мүмкіндік береді. Бұл зерттеу ұлттық парктердің тұрақты дамуы мен экотуризмді жоспарлауда қолданбалы маңызға ие.

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ҚОНАҚ ҮЙ БИЗНЕСІНДЕ ИНКЛЮЗИВТІ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

А. ЖАНАБАЙ, Р. ШОХАН, Б. ШАРАПАЕВА, А. ШОКПАРОВ — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Қазақстандағы қонақ үй бизнесінде инклюзивті қызмет көрсетуді жетілдіру – қазіргі қонақжайлылық индустриясының маңызды стратегиялық бағыттарының бірі. Әлемдік туризм нарығында қолжетімді және инклюзивті орта қалыптастыруға деген сұраныс жылдан жылға артып келеді. Әсіресе мүмкіндігі шектеулі азаматтар, қарттар, балалармен саяхаттайтын отбасылар және әлеуметтік тұрғыдан осал топтар үшін қонақ үйлерде толыққанды, қауіпсіз әрі жайлы қызмет алуға жағдай жасау – халықаралық стандарттардың негізгі талабы. Қазақстанда бұл салада алғашқы қадамдар жасалғанымен, инклюзивті қызмет көрсетудің сапасын арттыру әлі де өзекті мәселе болып отыр.
Қонақ үй бизнесінде инклюзивтілікті дамыту үшін бірқатар шараларды жүзеге асыру қажет: инфрақұрылымдық қолжетімділікті қамтамасыз ету қызметкерлердің инклюзивті мәдениетін арттыру мақсатында кәсіби даярлықтан өткізу, ақпараттық қолжетімділікті қамтамасыз ету, сондай-ақ цифрлық сервистер арқылы арнайы онлайн-қызметтерді дамыту. Сонымен қатар, инклюзивті туризмді дамыту қонақ үй бизнесінің әлеуметтік жауапкершілігін арттырып қана қоймай, оның бәсекеге қабілеттілігін де күшейтеді.

ҚАЗІРГІ ТУРИСТІК ИНДУСТРИЯДАҒЫ БІРЛЕСКЕН КӘСІПОРЫНДАРДЫ БАСҚАРУДА ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТІНІҢ РӨЛІ

А. ДОШАН, А. АХЕЛОВА, Ж. САДЫКОВ — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Бұл мақала қазіргі туристік индустриядағы бірлескен кәсіпорындарды басқаруда жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын қолданудың тиімділігін талдауға арналған. Зерттеу Түркістан облысындағы туристік бағыттағы бірлескен кәсіпорындардың нақты басқару тәжірибесіне негізделіп, сандық және сапалық әдістердің үйлесімі арқылы жүргізілді. Деректерді жинау барысында 120 туристке сауалнама жүргізіліп, 15 кәсіби гидпен жартылай құрылымдалған сараптамалық сұхбаттар алынды, сондай-ақ кәсіпорындардың басқару тәжірибесіне казус талдау жасалды. Зерттеу нәтижелері онлайн брондау жүйелері, аналитикалық платформалар, чат-боттар мен виртуалды гидтер сияқты ЖИ құралдарының қызмет көрсету сапасын арттыруға, басқару процестерін жеделдетуге және серіктестер арасындағы үйлестіруді жақсартуға оң әсер ететінін көрсетті. Туристердің қанағаттану деңгейінің жоғары болуы ЖИ технологияларының бәсекелік артықшылық факторы ретінде қалыптасып келе жатқанын дәлелдейді. Сонымен қатар, ЖИ қолданудың белгілі бір шектеулері – бастапқы инвестиция көлемі мен кадрлардың цифрлық құзыреттілігі – анықталғанымен, орта мерзімді перспективада олардың басқару тиімділігінің артуы арқылы өтелетіні анықталды. Зерттеу нәтижелері туристік индустриядағы бірлескен кәсіпорындарды басқару тәжірибесіне ЖИ технологияларын стратегиялық деңгейде енгізу бойынша практикалық ұсыныстар әзірлеуге негіз болды.

АГРОТУРИЗМ САЛАСЫНА ИНВЕСТИЦИЯЛАР ТАРТУДЫ БАСҚАРУДЫҢ КЛАСТЕРЛІК МЕХАНИЗМІ (МАҢҒЫСТАУ ОБЛЫСЫ МЫСАЛЫНДА)

Э. ЖАНГОЖАЕВА, А. ДЕМЕЕВ, А. КУРБАНИЯЗОВ, Ж. НИЗАМАТДИНОВА — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Мақалада агротуризм саласына инвестициялар тартуды басқарудың кластерлік механизмі зерттеледі. Зерттеу Маңғыстау облысындағы агротуризм объектілерінің нақты тәжірибесіне негізделіп, сандық және сапалық әдістердің үйлесімі арқылы жүргізілді. Деректер жинау барысында агротуризм субъектілері (ауыл шаруашылығы өндірушілері, туристік кәсіпорындар, қызмет көрсету ұйымдары, жергілікті атқарушы органдар және инвесторлар) арасындағы өзара байланыс, өңірдің табиғи ресурстық әлеуеті, туристік инфрақұрылымы, ауыл шаруашылығының даму деңгейі және инвестициялық ахуалы талданды. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, кластерлік тәсіл инвестициялық тартымдылықты арттыру, ұйымдардың тиімділігін және бәсекеге қабілеттілігін күшейту, сондай-ақ өңірде жұмыс орындарын көбейту және жергілікті халық табысын арттыру үшін тиімді механизм болып табылады. Кластерлік механизмнің негізгі элементтері — институционалдық, қаржылық, инфрақұрылымдық және маркетингтік компоненттер.
Сондай-ақ, ұсынылған модель агротуризмді дамытуда синергетикалық әсерге қол жеткізудің тиімді жолы ретінде қарастырылады.
Маңғыстау облысының табиғи-ландшафтық ерекшеліктері мен этнотуризм, дәстүрлі шаруашылық мәдениеті, құмды-тау жоталары мен жайылымдар базасындағы агротуристік өнімдердің әлеуеті аймаққа инвестиция тартуда ерекше мүмкіндіктер береді.
Алайда инвестиция көлемінің төмендігі, инфрақұрылымның әлсіздігі және маркетингтің жеткіліксіздігі саланың дамуына кедергі келтіреді. Зерттеуде ұсынылған кластерлік механизмді енгізу өңірдің туристік тартымдылығын арттыру, агротуризм саласын дамыту және әлеуметтік-экономикалық тиімділікті қамтамасыз етуге бағытталған практикалық ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді.

ҚАЗАҚСТАН АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ТУРИЗМНІҢ ДАМУ БОЛЖАМЫ: КЛАСТЕРЛІК ЖӘНЕ ТАЛДАУ-ПРОГНОСТИКАЛЫҚ ТӘСІЛДЕР

Д. СЕЙДУАЛИН, А. МҰҚАНОВ, Б. ОНАЕВА, Д. АСАН — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Туристік индустрияның жаһандық трансформациясы және тұрақты өңірлік дамуға бағдарлану жағдайында туристік әлеуетті кеңістікте бөлуді талдау ерекше өзектілікке ие. Бұл зерттеу Қазақстандағы туризмді басқарудағы кластерлік тәсілді ғылыми негіздеуге бағытталған. Жұмыстың мақсаты – аймақтарды туризмнің даму деңгейі бойынша жіктеу, өсудің стратегиялық бағыттарын анықтау және кластерлік модельді енгізудің экономикалық тиімділігін есептеу.
Әдістемелік бөлімде авторлар бір-бірін толықтыратын үш тәсілді пайдаланды. Біріншісі – туристер ағыны, кірістер және орналастыру орындарының толтыру көрсеткіштері туралы статистикалық мәліметтерге негізделген k-means әдісін қолданатын кластерлік талдау. Нормаланған көрсеткіштер негізінде үш кластер анықталды: 1) дамыған өңірлер (Алматы облысы, Астана қаласы); 2) әлеуеті жоғары аймақтар (Түркістан, Маңғыстау); 3) туризм дамуының бастапқы деңгейі бар аймақтар (Абай, Шығыс Қазақстан және т.б.).
Екінші әдіс – сараптамалық бағалау – әрбір кластердің 2-5 жылға дамуының шартты болжамдарын қалыптастыру үшін пайдаланылды. Бұл тәсіл ресімделуі қиын, бірақ туристік ортаның дамуына айтарлықтай әсер ететін институционалдық, логистикалық және инвестициялық факторларды есепке алуға мүмкіндік берді. Үшінші тәсіл жылжымалы орта әдісін және экспоненциалды тегістеуді қолдану арқылы уақыттық қатарларды талдауға негізделген. Модель 2025-2027 жылдары туристік ағынның жылына 8,2 миллион адам деңгейінде тұрақтануын көрсетті. Бұл мән кластерлік тәсілдің экономикалық тиімділігін есептеу үшін негіз болды.
Есептеу нәтижелері бойынша туристік шығындардың орташа көлемі 12%-ға өскен кезде экономикалық тиімділік қосымша жылына 110 млрд теңгеден астамды құрауы мүмкін.

ТҰРАҚТЫ ДАМУ ПАРАДИГМАСЫНДАҒЫ ТУРИЗМНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК-МӘДЕНИ АСПЕКТІЛЕРІ

E. БЕЙСЕКЕЙ, Б. ҚҰДАЙБЕРГЕН, А. КУЛБАЕВА, М. АЛТАЙ — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Бұл мақалада тұрақты даму парадигмасындағы туризмнің әлеуметтік мәдени аспектілері жан-жақты зерттелді. Зерттеу 250 қатысушымен жүргізілді, оның ішінде 180 турист және 70 туризм саласының мамандары бар. Деректер валидтелген құрылымдық сауалнама арқылы жиналып, Likert шкаласы бойынша бағаланды, содан кейін SPSS 27.0 бағдарламасында орташа мәндер, стандартты ауытқулар, корреляциялық және факторлық талдау әдістерімен өңделді. Сонымен қатар, зерттеуде халықаралық және отандық әдебиет шолуы, Қазақстан Республикасының туризм саласындағы стратегиялық құжаттарын талдау, сондай-ақ мазмұндық талдау (content analysis) әдістері қолданылды.
Нәтижелер туризмнің әлеуметтік, мәдени, экономикалық және экологиялық әсерлерін нақты көрсетті. Әлеуметтік тұрғыдан туризм жергілікті қауымдастықтардың белсенділігін арттырады және мәдениетаралық өзара әрекетті күшейтеді. Мәдени аспектілерде этно-туризм мен гастрономиялық туризм туристердің мәдени қанағаттануын арттырады және жергілікті мәдени идентификацияны қолдайды.
Экономикалық жағынан туризм жергілікті экономикаға инвестиция тартуға, жұмыс орындарын құруға және кәсіпкерлікті дамытуға ықпал етеді. Экологиялық аспектілерде туризмнің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін мәдени мұраны сақтау және қоршаған ортаны қорғау маңызды болып отыр. Зерттеу нәтижелері Қазақстандағы әлеуметтік-мәдени туризмді дамытуға арналған нақты ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді, соның ішінде әлеуметтік қатысуды арттыру, мәдени мұраны сақтау, экономикалық пайда мен экологиялық тұрақтылықты үйлестіру.

ТУРИЗМ ЖӘНЕ ДЕСТИНАЦИЯЛАРДЫҢ ДАМУЫ: ЭКОНОМИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

А. РИЗАХОДЖАЕВ, Н. БАТЫРОВА, А. ТҰРСЫН, Ғ. ҚОЙШИНОВА — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Бұл мақалада туристік дестинациялардың дамуының экономикалық аспектілері қарастырылады. Зерттеу туристік дамудың негізгі теориялық модельдерін талдап, әртүрлі көзқарастардың күшті және әлсіз жақтарын көрсетеді. Авторлар инвестициялар, инфрақұрылым, әлеуметтік-экономикалық жағдай және институционалдық қолдаудың дестинацияның тартымдылығы мен тұрақтылығына әсерін талдайды.
Нәтижелер көрсеткендей, дестинацияны дамыту тек экономикалық көрсеткіштерге емес, сонымен қатар әлеуметтік қолдау мен инфрақұрылым сапасына да тәуелді. Мақалада ұсынылған идеялар экономикалық факторларды үйлестіру, бірнеше теориялық модельді біріктіру және тұрақты мониторинг арқылы дестинацияны тиімді басқаруға көмектеседі.

МЕЙРАМХАНА БИЗНЕСІНДЕГІ ИННОВАЦИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУ ТӘЖІРИБЕСІ МЕН ҚАРЖЫЛЫҚ ТИІМДІЛІККЕ ӘСЕРІ

Э. ТУРКЕЕВА, Э. АЛИМКУЛОВА, Ұ. МАХАНБЕТОВА — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Бұл мақалада мейрамхана бизнесінде инновациялық технологияларды қолдану тәжірибесі мен олардың қаржылық тиімділікке әсері қарастырылады. Қазіргі замандағы мейрамхана кешендері қонақтарға жоғары сапалы, жедел әрі дараланған қызмет көрсетуді талап етеді. Осыған байланысты инновациялық технологияларды қызмет көрсету процесіне енгізу – бәсекелестік қабілетті арттырудың маңызды шартына айналуда. Бұл зерттеудің мақсаты – мейрамхана кешенінде заманауи цифрлық және автоматтандырылған технологияларды енгізудің тиімді жолдарын айқындау және нақты ұсыныстар әзірлеу.
Зерттеу жұмысы мейрамхана индустриясының даму үрдістерін, тұтынушылардың күтімі мен технологиялық жаңалықтарға бейімделу деңгейін талдауға бағытталған.
Зерттеу барысында брондау жүйелері, мобильді қосымшалар, электрондық мәзірлер мен автоматтандырылған тапсырыс жүйелері сияқты шешімдердің табыс құрылымына ықпалы талданады. Қазақстандық мейрамханалардағы инновациялық тәжірибелерге талдау жасалып, табыстылық көрсеткіштерімен өзара байланысы сараланады. Сонымен қатар, зерттеуде сапалы қызмет көрсету мен тұтынушы қанағаттанушылығын арттырудың бизнес табысына тікелей ықпал ететіні негізделеді. Мақаланың практикалық маңыздылығы – мейрамхана бизнесінің заманауи технологиялармен интеграциялануына нақты үлес қосуы. Қорытындысында берілген ұсыныстар мейрамхана кешендерінің тиімді жұмысын ұйымдастыруға және қонақтарға көрсетілетін қызмет сапасын арттыруға септігін тигізеді.

ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АЛАКӨЛ КӨЛІНІҢ РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ ТУРИСТІК ӘЛЕУЕТІ

Ж. КІШКЕНБАЕВА, Е. САЙЛАУБАЙ, Н. АБИШОВ, А. ОМАРОВА — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Бұл мақала бірегей табиғи және сауықтыру ерекшеліктері бар Шығыс Қазақстанның ең ірі және маңызды демалыс орындарының бірі Алакөл көліндегі туризмнің қазіргі жағдайы мен даму перспективаларын зерттеуге арналған. Жұмыстың мақсаты - аймақтың туристік тартымдылығын анықтайтын факторларды жан-жақты талдау, сонымен қатар осы саладағы өнеркәсіптің тұрақты өсуінің негізгі шектеулері мен мүмкіндіктерін анықтау. Зерттеу инфрақұрылымды дамыту, туристік қызметтерді цифрландыру, туристік ағымның маусымдылығы, экологиялық тұрақтылық және туризмнің жергілікті қоғамдастыққа әлеуметтік-экономикалық әсері мәселелеріне бағытталған.
Жұмыстың ғылыми маңыздылығы аймақтық жоспарлау жағдайында бар проблемаларды жүйелеу және туризмді дамыту әлеуетінде жатыр. Практикалық құндылығы туристік ортаны жақсарту бойынша нақты ұсыныстарды әзірлеуде, оның ішінде үйлестіру орталығын құруда, цифрлық шешімдерді енгізуде, санаторийлік-курорттық базаны кеңейтуде және шағын бизнесті қолдауда жатыр. Зерттеудің әдіснамалық негізі салыстырмалы-статистикалық талдау, далалық бақылаулар, сараптамалық сұхбаттар, сондай-ақ тұрақты көл туризмі саласындағы отандық және халықаралық тәжірибені зерттеу болды.
Талдау нәтижесінде дамудың негізгі кедергілері анықталды, оның ішінде көлікке қол жетімділіктің жеткіліксіздігі, білікті кадрлардың жетіспеушілігі, аймақтың нашар ілгерілеуі және инфрақұрылымның нашарлауы. Даму бағыттары тұжырымдалған: экотуризм, сауықтыру туризмі, цифрландыру және институционалдық қолдау. Бұл жұмыс Қазақстан аймақтарында туризмді тұрақты дамытудың ғылыми негізделген моделін қалыптастыруға ықпал етеді және оны туризм саласындағы мемлекеттік бағдарламалар мен стратегияларды әзірлеуде қолдануға болады.

ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДАҒЫ СЕНИОР-ТУРИЗМНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

С. ЫДЫРЫС, А. ТҰРСЫН, А. ҚОЖАХМЕТ, А. ӘБІЛДӘ — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Бұл мақалада Түркістан облысындағы сениор (қарттар) туризмінің әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктері зерттелді. Зерттеудің негізгі мақсаты – сениор туристердің демографиялық сипаттары, экономикалық мүмкіндіктері, туризмге қатысу факторлары және аймақтық туризмді дамытуға қатысты ұсыныстарды анықтау. Зерттеу үшін аралас әдіс қолданылып, 100 сениор турист арасында сауалнама және 15 қатысушымен терең сұхбат жүргізілді. Мәліметтер сандық (SPSS 27) және сапалық (NVivo 12) бағдарламалар арқылы талданды. Нәтижелер көрсеткендей, Түркістан облысындағы сениор туристер негізінен 60–70 жас аралығында, көбісі әйелдер, барлығы зейнеткер, орташа немесе жоғары білімді. Қаржылық шектеулер олардың тек өз елі ішінде жылына бір-екі рет саяхат жасауына мүмкіндік береді, ал шетелге шығу мүмкіндігі жоқ. Саяхатқа шығуға әсер ететін басты факторлар: денсаулық жағдайы, қаржылық мүмкіндіктер, транспорт пен инфрақұрылым, қауіпсіздік және туристік қызмет сапасы, ал әлеуметтік мотивация екінші деңгейде маңызды болып шықты. Сениор туризмін дамыту үшін инфрақұрылымды жақсарту, қаржылық қолдау бағдарламаларын енгізу, қауіпсіздікті қамтамасыз ету, туристік қызмет сапасын арттыру және әлеуметтік іс-шараларды ұйымдастыру ұсынылады. Зерттеу аймақтық туризмді дамытуға, сениор туристердің белсенділігін арттыруға және туризм саласындағы ғылыми деректерді толықтыруға үлес қосады.

ТУРИСТІК ДИСКУРС КОНТЕКСІНДЕГІ МӘТІН ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫ ОҚЫТУДАҒЫ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕР

С. ДӘУІРХАН, А. КУЛБАЕВА, А. СЕЙТЖАПАРОВА, Е. АБДРАМАНОВ — Tue, 30 Dec 2025 00:00:00 +0800

Мақала туристік дискурс аясындағы мәтін теориясын түсіндіруге және туристік мәтіндерді оқытуда кездесетін өзекті мәселелерді талдауға арналған. Туризм бүгінгі таңда тек экономикалық қызмет саласы емес, сонымен бірге адамдар арасындағы мәдени және тілдік қарым-қатынас кеңістігіне айналып отыр. Осы тұрғыдан алғанда, туристік жарнамалар, афишалар, буклеттер мен веб-сайттар арқылы берілетін мәтіндер туристік коммуникацияның негізгі құралы ретінде қарастырылады.

Зерттеу барысында туристік агенттіктердің әртүрлі дестинацияларға арналған жарнамалық афишалары талданып, туристік мәтіндердің қалай құрылатыны, қандай тілдік және мәдени құралдар арқылы әсер ететіні анықталды. Теориялық талдау мен дискурс-талдау нәтижелері туристік мәтіндердің ақпарат беруден гөрі туристің эмоциясына ықпал етуге, белгілі бір сапар бейнесін қалыптастыруға және шешім қабылдауға итермелеуге бағытталатынын көрсетті. Мұндай мәтіндерде бағалауыш лексика, мәдени кодтар және әрекетке шақыру элементтері ерекше рөл атқарады.

Мақалада туристік дискурс контексіндегі мәтін теориясын білім беру үдерісінде қолдану мәселесіне де назар аударылды. Бір апталық практикалық сабақтар барысында студенттердің туристік мәтіндерді қабылдауы өзгеріп, олар мәтінді тек ақпарат көзі ретінде емес, ықпал ету құралы ретінде түсіне бастағаны байқалды. Бұл туристік мәтіндерді оқытуда нақты, өмірден алынған материалдарды қолданудың тиімді екенін көрсетті.

Мақала нәтижелері туризм мамандарын даярлау үдерісінде, сондай-ақ туристік дискурс пен қолданбалы лингвистика саласындағы зерттеулерде пайдалануға ұсынылады.